Doradcy żywieniowi bydła De Heus omawiając zapotrzebowanie produkcyjne krów mlecznych, analizując  żywienie lub układając dawki pokarmowe, często używają określenia SynchroFOS lub SFOS.

Co to jest SFOS?

Skrót ten oznacza synchronizacyjną, fermentacyjną materię organiczną. Pojęcie to traktujemy jako parametr i dla żywieniowców bydła De Heus jest jednym z ważniejszych aspektów w bilansowaniu dawek żywieniowych dla krów mlecznych. 

SFOS - optymalne bilansowanie

pracy żwacza

Dlaczego fermentacja jest taka ważna?

Praca żwacza ma kluczowe znaczenie w żywieniu przeżuwaczy. Wysoka efektywność fermentacji w żwaczu wymaga dostarczenia odpowiedniej ilości energii i białka, służących do prawidłowego namnażania i wzrostu bakterii oraz pierwotniaków. Im więcej wyprodukowanych bakterii i pierwotniaków, tym więcej białka trawionego w jelicie cienkim. Celem każdej fermy bydła mlecznego powinno być maksymalne wykorzystanie tych procesów fermentacyjnych. Dzięki systemowi SFOS  możemy synchronizować szybkość fermentacji w zależności od dostępności węglowodanów i białka w żwaczu.        

Żywienie krów to żywienie żwacza

Dzięki procesom fermentacyjnym organizm krowy otrzymuje dużą ilość energii i białka, dlatego żwacz często bywa nazywany ‘silnikiem' krowy. Tak naprawdę żywienie krów to żywienie żwacza. Ponad 75% składników pokarmowych potrzebnych do produkcji mleka pochodzi z fermentacji w żwaczu. Mikroby żwaczowe potrzebują odpowiednich ilości i jakości energii i białka w odpowiednim czasie. Ten proces nazywany jest synchronizacją żwacza, a  metodę obliczeń w oparciu o tę synchronizację nazywamy SynchroFOS.  

                                                                                  

Pracę żwacza można przedstawić jako układ współpracujących kół zębatych. Problem z jednym z elementem zakłóca pracę całego żwacza.

                                                       

Parametry analiz pasz objętościowych są wykonywane na podstawie prób wyciętych z pryzmy lub balotów za pomocą specjalnych rur. Kiszonka z kukurydzy z czoła pryzmy o tak wysokiej temperaturze ma zdecydowanie niższe parametry SFOS, jak w analizie.

Dobry efekt synchronizacji trawienia,

To zdrowsze krowy, dające więcej mleka

Jak powstał SFOS?

Podstawą do opracowania tego systemu były wieloletnie badania nad strawnością surowców paszowych i pasz wykonane na przetokowanych krowach, a później w sztucznym żwaczu. W czasie tych badań określono jak szybko bakterie i pierwotniaki żwaczowe rozkładają białko i węglowodany oraz jaka ich część nie jest rozkładana w żwaczu. Na tej podstawie oznaczono udział trzech frakcji białka (FCP) i węglowodanów (FCH) badanych komponentów dawek w zależności od szybkości rozkładu.

Składowymi Systemu SFOS są:

FCP1 - białko ogólne rozkładane w żwaczu do 2 godzin (szybkie białko)

FCP2 - białko ogólne rozkładane w żwaczu od 2 do 10 godzin (średnie białko)

FCP3 - białko ogólne rozkładane w żwaczu po  10 godzinach (wolne białko)

FCH1 - węglowodany rozkładane w żwaczu do 2 godzin (szybkie węglowodany)

FCH2 - węglowodany rozkładane w żwaczu od 2 do 10 godzin (średnie węglowodany)

FCH3 - węglowodany rozkładane w żwaczu po 10 godzinach (wolne węglowodany)

Wszystkie składowe parametry SFOS stanowią materię organiczną, która podlega fermentacji w żwaczu. Im suma tych składowych jest wyższa tym więcej ‘pokarmu' dla bakterii i pierwotniaków żwacza.

Jak optymalnie zbilansować pracę żwacza?

Wykorzystanie tej wiedzy ma praktyczne zastosowanie i jest bardzo pomocne w zrozumieniu funkcjonowania pracy żwacza. Znając zapotrzebowanie krowy na poszczególne składniki SFOS, dobieramy pasze objętościowe i pasze treściwe tak, aby fermentacja przebiegała z najlepszą wydajnością. Białko rozkładane w pierwszych dwóch godzinach powinno mieć pokrycie energetyczne w szybko rozkładanych węglowodanach. Podobnie pozostałe frakcje białka powinny mieć pokrycie w odpowiednich dla siebie frakcjach węglowodanów czyli energii.

Jak się rozkładają węglowodany ziaren zbóż?

Dla zobrazowania rozkładu węglowodanów najlepiej prześledzić kilka skrajnie różnych energetycznie surowców     (rys. 1). Wysłodki buraczane dostarczają bakteriom i pierwotniakom żwaczowym prawie równych ilości węglowodanów szybkich, średnich i wolnych,  natomiast ziarno pszenicy czy pszenżyto są rozkładane bardzo szybko. Zwiększając udział takich zbóż w dawce zawsze należy pamiętać, że grozi to kwasicą żwacza.

Różnica pomiędzy suszonym a kiszonym ziarnem kukurydzy

Interesująca jest różnica między suszonym a kiszonym ziarnem kukurydzy. To samo ziano, ale jedno suszone a drugie zakiszone w rękawie, dostarczają do żwacza odmiennych składników SFOS. Kiszone ziarno dostarcza florze bakteryjnej zdecydowanie więcej cukrów i skrobi w pierwszych dwóch godzinach niż forma suszona. W wyniku przemian fermentacyjnych kiszone ziarno zawsze będzie szybciej wykorzystane w żwaczu niż suszone. 

                                                                         

Rys. 1 Frakcje węglowodanowe surowców paszowych.

Szybkie, średnie i wolne białko

Identycznie można prześledzić frakcje białka szybkiego, średniego i wolnego w kilku surowcach białkowych (rys. 2). Śruta sojowa jest surowcem o wysokiej zawartości białka. Białko to jest rozkładane w żwaczu w niewielkiej ilości, a duża jego część przedostaje się do jelita jako tzw. białko chronione (jelitowe). Oczywiście soja chroniona dostarcza zdecydowanie więcej białka nienaruszonego w żwaczu, a trawionego w jelicie. Jeżeli dawka pokarmowa wymaga dodatku szybko rozkładanego białka, to zastosujemy śrutę rzepakową. Podobnie rozkładane jest białko wywaru gorzelnianego kukurydzianego. Należy pamiętać o tym przed podjęciem decyzji o jego zakupie. Dodatek wywaru gorzelnianego do dawki z dużą ilością śruty rzepakowej może zwiększyć udział mocznika w mleku.      

Rys. 2 Frakcje białek w surowcach paszowych.

Analizowanie SFOS w paszach objętościowych

Mówiąc o synchronizacji pracy żwacza, nie możemy pominąć podstawowej składowej dawki pokarmowej jaką są pasze objętościowe. Dawka pokarmowa w minimum 50% suchej masy powinna składać się z pasz objętościowych. Nasze laboratorium wykonało wiele analiz pasz objętościowych w celu poszerzenia wiedzy na temat składników odżywczych SynchroFOS.  

Parametry SFOS pasz objętościowych sprawdzamy w ramach systemu LaboExpert (analizowanie pasz objętościowych). Kiszonki są nie tylko największą, ale także najtańszą częścią dawki, dlatego każdemu hodowcy bydła powinno zależeć na wysokiej ich jakości. Zapewnia to większą produkcję mleka z pasz objętościowych i jest pierwszym czynnikiem do obniżenia kosztów produkcji mleka.

Czy należy analizować kiszonki w każdym roku?

Są hodowcy, którzy twierdzą, że zawsze produkują takie same kiszonki. Można się zgodzić, że produkują podobne jakościowo, ale nie takie same. Okazuje się, że kilkudniowe opóźnienie zbioru traw spowodowane np. przez opady deszczu, zmniejsza strawność sianokiszonki. Za przykład niech posłużą tegoroczne sianokiszonki z I pokosu, różniące się  10 dniowym terminem zbioru (rys. 3). Trawa zebrana wcześniej ma wyższe poziomy białka szybko, średnio i wolno rozkładanego w porównaniu do trawy późniejszego zbioru. Można powiedzieć, że pierwsza sianokiszonka ma więcej fermentacyjnej materii organicznej, dzięki której lepiej odżywimy bakterie i pierwotniaki żwaczowe.

                                                                       

Rys. 3 Rozkład białka sianokiszonek z sezonu 2010.

Czy takie różnice są w kiszonkach z kukurydzy?

Ponieważ kiszonka z kukurydzy jest paszą energetyczną, dlatego na jej podstawie najlepiej porównać rozkład węglowodanów. Rys. 4 zawiera rozkład węglowodanów w żwaczu dwóch kiszonek o podobnych poziomkach energetycznych, ale o różnej suchej masie. Kiszonka o niższej zawartości suchej masy (po lewej) dostarcza więcej frakcji fermentacyjnej dla żwacza, natomiast kiszonka sucha (po prawej) została zebrana w późniejszym terminie przez co zawiera bardziej dojrzałe ziarna. Im później koszona kukurydza, tym mniej skrobi rozkładanej w żwaczu, ale więcej skrobi jelitowej.  Jest to prosta i łatwa do wyjaśnienia zależność, którą można zastosować w zależności od potrzeb. 

                                                                          

Rys. 4 Rozkład węglowodanów w czasie kiszonek z kukurydzy.

Dobry efekt synchronizacji w celu lepszego trawienia pozwala efektywniej wykorzystać energię i białko. Poprzez to hodowca osiągnie  nie tylko więcej mleka o wyższej zawartości białka i tłuszczu, ale również zdrowsze krowy. SynchroFOS  pozwala również poprawić parametry rozrodu. SystemFOS pozwala optymalnie bilansować pracę żwacza czyli proces fermentacji. Do sprawdzenia pracy żwacza posługujemy się kilkoma wskazówkami jak: zawartość mocznika, białka i tłuszczu w mleku, struktura łajniaka, stopień wypełnienia żwacza i przeżuwanie.

Nasi specjaliści do spraw żywienia bydła mają duże doświadczenie w ocenie tych informacji. Potrafią dokonać właściwej interpretacji wyników i w miarę potrzeby dokonać zmian w dawce pokarmowej oraz doradzić w zakresie zarządzania stadem. Naszym celem jest pomoc hodowcom w powiększaniu rentowność ich stad krów mlecznych, przy użyciu wiedzy i doświadczenia De Heus.

 Jeśli ten artykuł zainteresował Państwa, nasunął pytania, zachęcamy do kontaktu z naszym autorem. Ważne, ciekawe pytania dotyczące tego artykułu zamieścimy w następnym numerze „Ranczo De Heus".